12-13Lớp 12 · Bài 31 · SGK Kết nối tri thức

Sinh quyển và chu trình sinh–địa–hóa

Bật từng chu trình carbon, nitrogen và nước để theo dấu vật chất luân chuyển giữa khí quyển, đất, nước và sinh vật trong sinh quyển.

Đang tải mô hình 3D…

Mục tiêu bài học

Vật chất như carbon, nitrogen và nước luân chuyển giữa thành phần vô sinh và sinh vật.
Năng lượng truyền một chiều qua hệ sinh thái.
Các quá trình quang hợp, hô hấp, phân giải, cố định nitrogen, nitrat hóa, phản nitrat hóa có vai trò khác nhau.

Thuyết minh: Vật chất tuần hoàn giữa các thành phần hệ sinh thái; các chu trình khác nhau không được gộp thành một dòng giống nhau.

Ba cảnh của mô hình

Cảnh S01
Xem các kho dự trữ carbon, nitrogen và nước theo không gian
Cảnh S02
Bật các dòng trao đổi carbon qua quang hợp, hô hấp, phân giải
Cảnh S03
Chạy chu trình nitrogen và nước ở mức khái quát; tắt/bật ảnh hưởng hoạt động con người

Hoạt động gợi ý

Bật từng chu trình
Theo dấu nguyên tử giả định
Thay đổi một dòng tác động do con người ở mức định tính

Lưu ý để không hiểu sai

Không đồng nhất chu trình vật chất và dòng năng lượng.
Phản ứng nitrogen cần đúng nhóm vi sinh vật và điều kiện.

Câu hỏi tự kiểm tra

Chọn đáp án để xem giải thích ngay. Không cần đăng nhập.

Câu 1Vì sao vật chất được tuần hoàn trong hệ sinh thái nhưng năng lượng thì không?

Câu 2Quá trình nào chuyển N₂ trong khí quyển thành dạng nitrogen mà thực vật sử dụng được?

Chú giải cấu trúc

Khí quyểnAtmosphere: Lớp khí bao quanh Trái Đất, gồm chủ yếu N₂ (khoảng 78%), O₂ và một lượng nhỏ CO₂, hơi nước; là kho dự trữ nitrogen và carbon.
Sinh vậtOrganisms: Thực vật hấp thụ CO₂ khi quang hợp, các sinh vật thải CO₂ khi hô hấp; một số vi khuẩn chuyển hóa các dạng nitrogen.
ĐấtSoil: Chứa chất hữu cơ, khoáng (NH₄⁺, NO₃⁻) và vi sinh vật; là nơi diễn ra phân giải, cố định nitrogen, nitrate hóa và phản nitrate hóa.
NướcWater: Vừa tuần hoàn qua bay hơi, ngưng tụ, mưa, vừa là môi trường hòa tan và vận chuyển nhiều chất khoáng trong hệ sinh thái.
CO₂Carbon dioxide: Dạng carbon vô cơ chủ yếu trong khí quyển; được cố định qua quang hợp và trả lại qua hô hấp, phân giải, đốt nhiên liệu hóa thạch.
Nitrogen: Có nhiều trong khí quyển dưới dạng N₂ mà đa số sinh vật không dùng trực tiếp được; vi khuẩn cố định nitrogen chuyển N₂ thành NH₃/NH₄⁺.
Phân giảiDecomposition: Quá trình vi khuẩn, nấm biến đổi xác và chất thải hữu cơ thành chất vô cơ như CO₂, NH₄⁺, trả lại cho môi trường.
Bay hơiEvaporation: Nước từ mặt đất, ao hồ, đại dương chuyển thành hơi đi vào khí quyển; thực vật cũng đưa hơi nước lên qua thoát hơi nước.
Ngưng tụCondensation: Hơi nước trong khí quyển gặp lạnh chuyển thành các giọt nước nhỏ tạo mây, rồi rơi xuống thành mưa, tuyết.

Sơ đồ khái quát các chu trình ở quy mô toàn cầu; kho chứa và dòng vật chất không theo tỉ lệ thật. Nội dung là bản nháp do NAVI biên soạn theo kiến thức phổ thông, chờ giáo viên bộ môn đối chiếu với ấn bản SGK đang giảng dạy.