PHY-16Lớp 11 · Bài 8–9 · SGK Kết nối tri thức

Sóng ngang, sóng dọc và truyền năng lượng

Phát sóng trên dây và trên lò xo, đánh dấu một phần tử để thấy nó chỉ dao động tại chỗ, đồng thời kiểm chứng λ = v/f khi đổi tần số.

Đang tải mô hình 3D…

Mục tiêu bài học

Sóng truyền dao động và năng lượng.
Phần tử môi trường dao động quanh cân bằng, không bị sóng mang đi theo toàn chiều truyền.

Thuyết minh: Hãy quan sát mô hình và xác định đại lượng đang thay đổi. Sóng truyền dao động và năng lượng; phần tử môi trường dao động quanh cân bằng, không bị sóng mang đi theo toàn chiều truyền. Khi thay thông số, đối chiếu chuyển động và đồ thị; chỉ kết luận trong các giả thiết đã công bố.

Ba cảnh của mô phỏng

Cảnh S01
Đặt dây và lò xo trong suốt, nguồn dao động ở đầu
Cảnh S02
Quan sát sóng ngang trên dây và sóng dọc trong lò xo
Cảnh S03
Đánh dấu một phần tử môi trường để theo dõi nó dao động tại chỗ

Điều khiển trong mô phỏng

Đổi f, biên độ, tốc độ truyền sóng
Đánh dấu phần tử

Chốt kiểm tra kiến thức

Tăng f tại cùng v truyền làm λ giảm.

Dùng mô phỏng và bảng đo ở trên để tự kiểm chứng nhận định này.

Lưu ý để không hiểu sai

Không cho hạt môi trường trôi cùng hình dạng sóng vô hạn.

Câu hỏi tự kiểm tra

Chọn đáp án để xem giải thích ngay. Không cần đăng nhập.

Câu 1Khi sóng ngang truyền dọc theo một sợi dây, một điểm được đánh dấu trên dây sẽ

Câu 2Sóng truyền trên dây với tốc độ 4 m/s. Tăng tần số nguồn từ 2 Hz lên 8 Hz thì bước sóng

Kí hiệu và đại lượng

Sóng cơMechanical wave: Dao động cơ lan truyền trong môi trường vật chất, truyền năng lượng nhưng không mang phần tử môi trường đi theo.
Sóng ngangTransverse wave: Sóng trong đó các phần tử môi trường dao động vuông góc với phương truyền sóng, ví dụ sóng trên dây.
Sóng dọcLongitudinal wave: Sóng trong đó các phần tử dao động dọc theo phương truyền sóng, tạo các vùng nén và giãn, ví dụ sóng trên lò xo.
Biên độ sóng AAmplitude: Độ lệch cực đại của phần tử môi trường khỏi vị trí cân bằng khi có sóng truyền qua, đơn vị m.
Bước sóng λWavelength: Quãng đường sóng truyền được trong một chu kì, cũng là khoảng cách giữa hai phần tử gần nhau nhất trên cùng phương truyền dao động cùng pha; đơn vị m.
Chu kì T, tần số fPeriod, frequency: Chu kì và tần số dao động của các phần tử, bằng chu kì và tần số của nguồn sóng: f = 1/T, đơn vị s và Hz.
Tốc độ truyền sóng vWave speed: Tốc độ lan truyền dao động, phụ thuộc môi trường: v = λ/T = λf, đơn vị m/s.

Dây và lò xo coi như đồng chất, sóng không tắt dần; biên độ sóng được phóng đại để dễ nhìn. Nội dung là bản nháp do NAVI biên soạn theo kiến thức phổ thông, chờ giáo viên bộ môn đối chiếu với ấn bản SGK đang giảng dạy.